Prawo rodzinne i spadkowe
Sprawy rodzinne i spadkowe, w których stronami lub majątkiem łączą się co najmniej dwa porządki prawne.
Sprawy rodzinne i spadkowe stanowią znaczną część praktyki kancelarii. Najczęściej dotyczą sytuacji, w których strony mieszkają w różnych państwach, majątek znajduje się w kilku jurysdykcjach albo prawo właściwe nie jest oczywiste. To trudne sprawy nie tyle ze względu na samą materię prawną, ile z powodu konieczności jednoczesnego prowadzenia ich przed sądami i organami w różnych systemach prawnych.
Rozwód i separacja w sprawach z elementem zagranicznym
Reprezentacja w postępowaniach rozwodowych obejmuje zarówno spory małżonków zamieszkałych w Polsce, jak i sytuacje, w których jeden lub oboje małżonkowie żyją za granicą. W sprawach unijnych jurysdykcję ustala rozporządzenie Bruksela II ter, w pozostałych — przepisy prawa prywatnego międzynarodowego oraz umowy bilateralne. Wybór sądu, przed którym wszczyna się postępowanie, wpływa nie tylko na samo orzeczenie rozwodu, ale przede wszystkim na powiązane kwestie majątkowe, władzę rodzicielską i alimenty.
Doradztwo obejmuje także postępowania dotyczące podziału majątku wspólnego, w tym majątku położonego za granicą. Współpraca z notariuszami i pełnomocnikami w innych krajach pozwala przeprowadzić podział w sposób spójny i wykonalny we wszystkich istotnych jurysdykcjach.
Władza rodzicielska, alimenty, sprawy dotyczące dzieci
Sprawy dotyczące dzieci w kontekście międzynarodowym wymagają szybkiego działania i znajomości procedur Konwencji haskiej z 1980 r. (uprowadzenie dziecka), rozporządzenia Bruksela II ter (władza rodzicielska, kontakty) oraz instrumentów dotyczących alimentów (rozporządzenie 4/2009, Konwencja haska 2007). W praktyce kluczowe są pierwsze tygodnie po wystąpieniu sporu — od nich zależy, w którym państwie sprawa zostanie rozpoznana, a w konsekwencji jakim prawem będzie podlegać.
Reprezentacja obejmuje wniosek o powrót dziecka, postępowania o ustalenie miejsca pobytu i kontaktów oraz dochodzenie i egzekucję alimentów ponad granicami państw.
Międzynarodowe postępowania spadkowe
Praktyka spadkowa skupia się na sprawach, w których spadkodawca lub spadkobiercy mają powiązania z więcej niż jednym państwem. Najczęściej dotyczą one Polaków mieszkających za granicą i ich rodzin, obcokrajowców pozostawiających majątek w Polsce oraz spadków obejmujących nieruchomości lub udziały w spółkach położonych w różnych krajach.
Od 2015 r. większość spraw spadkowych w UE rozstrzyga się na podstawie rozporządzenia 650/2012. Decydujące jest miejsce zwykłego pobytu zmarłego w chwili śmierci, chyba że spadkodawca w testamencie wybrał prawo swojego obywatelstwa. Europejskie poświadczenie spadkowe pozwala wykazać status spadkobiercy w pozostałych państwach członkowskich bez powtarzania krajowych postępowań.
W sprawach z państwami spoza UE postępowanie rozpada się na odrębne wątki w każdej jurysdykcji. Koordynacja czynności, kolejność postępowań i wybór tytułów wykonawczych mają wówczas decydujące znaczenie dla terminowego i ekonomicznego zakończenia sprawy.
Planowanie i dokumenty
Część pracy w tym obszarze odbywa się przed pojawieniem się sporu. Doradztwo obejmuje sporządzanie testamentów uwzględniających wybór prawa właściwego, intercyz w małżeństwach z elementem międzynarodowym oraz porozumień rodzicielskich w sytuacjach, w których strony przewidują przeprowadzkę za granicę. Wcześniejsze ustalenia bywają najtrudniejsze do osiągnięcia, ale dają największą przewidywalność, gdy konflikt rzeczywiście wystąpi.
- 01 Jeden z małżonków mieszka za granicą i rozważasz rozwód lub separację.
- 02 Spadkobierca mieszka poza Polską, a spadek obejmuje majątek w Polsce — albo odwrotnie.
- 03 Dziecko zostało wywiezione za granicę bez zgody drugiego rodzica lub odmawia powrotu.
- 04 Otrzymałeś wezwanie sądu zagranicznego w sprawie rodzinnej i nie wiesz, czy podlega ono uznaniu w Polsce.
- 05 Planujesz zawarcie małżeństwa z osobą zagraniczną i zastanawiasz się nad umową majątkową.
- 06 Chcesz uregulować dziedziczenie z wyborem prawa właściwego w testamencie.
- 01
Wstępna analiza
Ustalenie elementów transgranicznych sprawy — miejsca zamieszkania stron, lokalizacji majątku, obywatelstw, prawa właściwego i jurysdykcji sądu, który będzie rozpoznawał sprawę.
- 02
Strategia
Wybór forum i prawa właściwego, jeżeli pozostawia to przestrzeń decyzyjną. Określenie kolejności działań procesowych w Polsce i za granicą oraz oszacowanie ryzyk i kosztów.
- 03
Postępowanie
Reprezentacja przed sądem polskim oraz koordynacja działań z pełnomocnikami w innych jurysdykcjach. Prowadzenie negocjacji ugodowych w sprawach rodzinnych tam, gdzie chronią one interes klienta lepiej niż wyrok.
- 04
Wykonanie i uznanie
Uznanie i wykonanie orzeczeń zagranicznych w Polsce oraz polskich za granicą. Wpisy w księgach wieczystych, podział majątku spadkowego, formalności notarialne i podatkowe.
Sprawy transgraniczne to większość spraw rodzinnych i spadkowych w praktyce kancelarii. Reprezentowani są zarówno Polacy mieszkający za granicą, jak i obcokrajowcy, których łączy z Polską majątek, dziecko lub współmałżonek. Rozporządzenia europejskie (Bruksela II ter, rozporządzenie spadkowe 650/2012) i konwencje haskie wyznaczają ramy, w których jurysdykcja, prawo właściwe i wzajemne uznawanie orzeczeń decydują o wyniku — często na długo przed pierwszą rozprawą.
Jeśli mieszkam za granicą, czy muszę rozwodzić się w Polsce?
Niekoniecznie. Jurysdykcja w sprawach rozwodowych w Unii Europejskiej wynika z rozporządzenia Bruksela II ter — najczęściej decyduje miejsce stałego pobytu lub obywatelstwo małżonków. Wybór jurysdykcji ma znaczenie dla podziału majątku, władzy rodzicielskiej i alimentów; różnice między państwami bywają istotne.
Polski spadkobierca mieszka w innym państwie. Gdzie prowadzi się postępowanie?
Co do zasady stosuje się prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu, chyba że w testamencie wybrał prawo swojego obywatelstwa. Europejskie poświadczenie spadkowe pozwala wykazać status spadkobiercy we wszystkich państwach UE bez powtarzania postępowań.
Czy mogę żądać alimentów od byłego małżonka mieszkającego za granicą?
Tak. Egzekucja roszczeń alimentacyjnych w UE odbywa się na podstawie rozporządzenia 4/2009. Z państwami spoza UE pomocna jest najczęściej Konwencja haska o alimentach z 2007 r. Skuteczność zależy od wykonalności orzeczenia w państwie zamieszkania dłużnika.
Drugi rodzic wywiózł dziecko za granicę bez mojej zgody — co dalej?
Zastosowanie ma Konwencja haska o uprowadzeniu dziecka z 1980 r. Wniosek o powrót dziecka kieruje się do organu centralnego państwa, w którym dziecko aktualnie się znajduje. Czas reakcji jest kluczowy — termin na wniosek to co do zasady 12 miesięcy.
Czy umowa majątkowa małżeńska zawarta w Polsce obowiązuje za granicą?
Najczęściej tak, ale zakres uznania zależy od prawa właściwego i miejsca położenia majątku. Dla małżonków o powiązaniach z więcej niż jednym państwem warto rozważyć wybór prawa właściwego dla małżeńskiego ustroju majątkowego (rozporządzenie 2016/1103).
Rozwiązywanie sporów i prawo cywilne
Negocjacje oraz reprezentacja procesowa w sprawach cywilnych i rodzinnych.
Prawo nieruchomości
Nabycie i sprzedaż nieruchomości, proces inwestycyjny oraz spory własnościowe.
Prawo korporacyjne i handlowe
Bieżące doradztwo dla spółek, M&A, due diligence, RODO i odpowiedzialność członków zarządu.