Organizacje non-profit
Fundacje, stowarzyszenia i organizacje pożytku publicznego — od statutu i rejestracji po bieżącą obsługę i sprawy międzynarodowe.
Sektor non-profit w Polsce łączy znaczną wolność co do celów i form działalności z wymagającą formalistyką sprawozdawczą i rejestrową. Fundacja lub stowarzyszenie jest dobrym rozwiązaniem dla projektów społecznych, kulturalnych, edukacyjnych, naukowych — jednak źle zaprojektowany statut potrafi skutecznie blokować rozwój organizacji w pierwszych latach jej istnienia. Praktyka kancelarii obejmuje pełny cykl — od zaprojektowania struktury po likwidację.
Tworzenie fundacji i stowarzyszeń
Najczęstszą sytuacją jest osoba lub grupa osób z konkretną ideą — wsparcie dla określonej grupy potrzebujących, ochrona dziedzictwa kulturowego, prowadzenie działalności edukacyjnej. Pierwsza praca polega nie na pisaniu statutu, ale na rozmowie o tym, jak organizacja ma działać w praktyce, kto będzie podejmował kluczowe decyzje, skąd będą pochodzić środki i co stanie się z majątkiem, gdyby działalność się zakończyła.
Statut powinien być wystarczająco precyzyjny, by uchronić organy przed sporami wewnętrznymi, i wystarczająco elastyczny, by umożliwić ewolucję działalności bez zmian rejestrowych. W praktyce sądy rejestrowe coraz dokładniej weryfikują m.in. cele statutowe, sposób wyboru i odwoływania organów, sposób reprezentacji oraz mechanizmy nadzoru.
Bieżąca obsługa
Stała obsługa fundacji i stowarzyszeń obejmuje uchwały organów, rejestracje zmian w KRS, sporządzanie i weryfikację umów (z darczyńcami, beneficjentami, wykonawcami, pracownikami, wolontariuszami, partnerami projektowymi), zagadnienia podatkowe (CIT, VAT przy działalności odpłatnej), ochronę danych osobowych (RODO), sprawozdawczość roczną oraz reprezentację w postępowaniach kontrolnych.
Często pojawiającym się tematem jest granica między działalnością statutową, odpłatną działalnością pożytku publicznego i działalnością gospodarczą — różniącą się obowiązkami formalnymi, kosztami i ograniczeniami. Decyzja o jej przekroczeniu wymaga przygotowania.
Status OPP, granty, międzynarodowe finansowanie
Wniosek o status organizacji pożytku publicznego wymaga spełnienia kilku przesłanek (stabilna działalność statutowa, rada nadzorcza, sprawozdawczość) i wprowadza dodatkowe obowiązki, ale otwiera dostęp do mechanizmu 1,5% podatku oraz pewnych zwolnień podatkowych.
Coraz częściej polskie organizacje korzystają z grantów europejskich, norweskich, amerykańskich. Doradztwo obejmuje analizę umów grantowych, struktury rozliczeń, zgodności z wymogami fundatora oraz zarządzanie ryzykiem zwrotu środków w razie niewykonania projektu.
Spory i likwidacja
Praktyka obejmuje również spory wewnętrzne (spór o wybór organów, kwestionowanie uchwał, odwołanie z funkcji) oraz procesy zakończenia działalności — likwidacji, połączenia z inną organizacją lub przekazania majątku zgodnie ze statutem.
- 01 Planujesz założyć fundację lub stowarzyszenie i potrzebujesz pomocy ze statutem i rejestracją.
- 02 Chcesz uzyskać status organizacji pożytku publicznego (OPP).
- 03 Twoja organizacja rozpoczyna działalność gospodarczą lub odpłatną pożytku publicznego.
- 04 Otrzymujesz darowizny lub spadki — także z zagranicy — i potrzebujesz oceny formalności.
- 05 Twoja organizacja prowadzi projekty międzynarodowe i wymaga koordynacji z partnerami w innych krajach.
- 06 Planujesz zakończenie działalności fundacji lub stowarzyszenia (likwidacja, podział majątku).
- 01
Cel i forma
Ustalenie celu działalności, zakresu, źródeł finansowania i grona inicjatorów. Wybór formy (fundacja vs stowarzyszenie, zwykłe vs rejestrowe) oraz docelowej struktury organów.
- 02
Statut i rejestracja
Sporządzenie statutu (uwzględniającego wymogi sądu rejestrowego i specyfikę działalności), aktu fundacyjnego, uchwał założycielskich. Rejestracja w KRS oraz REGON, NIP, ZUS w razie potrzeby.
- 03
Bieżąca obsługa
Doradztwo w zakresie organów, sprawozdawczości (CIT, sprawozdanie z działalności OPP, sprawozdanie finansowe), umów z darczyńcami, pracownikami, wolontariuszami, partnerami projektowymi.
- 04
Status OPP, działalność gospodarcza, zakończenie
Wniosek o status OPP. Wprowadzenie odpłatnej działalności pożytku publicznego lub działalności gospodarczej. Procesy łączenia, przekształcenia, likwidacji.
Wiele polskich fundacji i stowarzyszeń realizuje projekty z partnerami zagranicznymi lub otrzymuje darowizny z innych państw. Doradztwo obejmuje wymogi formalne dotyczące darowizn transgranicznych, zgodność z RODO przy współpracy międzynarodowej oraz strukturę projektów grantowych. Wsparcie w sprawach spadkowych z zagranicy, w których organizacja jest spadkobiercą lub zapisobiercą.
Fundacja czy stowarzyszenie — co wybrać?
Fundacja działa na podstawie majątku przeznaczonego przez fundatora na cel społecznie użyteczny — nie ma członków, jest "majątkiem celowym". Stowarzyszenie jest zrzeszeniem osób skupionych wokół wspólnego celu — wymaga co najmniej siedmiu założycieli (stowarzyszenie zwykłe — trzech). Wybór zależy od źródła finansowania, modelu zarządzania i charakteru aktywności.
Czy fundacja może prowadzić działalność gospodarczą?
Tak, jeżeli statut to przewiduje, a działalność jest dodatkowa wobec działalności statutowej. Dochód z działalności gospodarczej musi służyć celom statutowym. Część fundacji wybiera zamiast tego odpłatną działalność pożytku publicznego, która ma odrębne wymogi i ograniczenia, ale jest formalnie prostsza.
Co zmienia status OPP?
Status organizacji pożytku publicznego umożliwia otrzymywanie 1,5% podatku, korzystanie z niektórych zwolnień podatkowych, ułatwia ubieganie się o granty publiczne. Wiąże się jednak z obowiązkami sprawozdawczymi i wymogami w zakresie ładu (rada nadzorcza, sprawozdania finansowe).
Jak wygląda przyjęcie spadku przez fundację?
Fundacja może być spadkobiercą lub zapisobiercą. W przypadku spadku z zagranicy stosuje się rozporządzenie spadkowe (UE) lub umowy bilateralne. Kluczowa bywa kwestia, czy organizacja przyjmuje spadek wprost czy z dobrodziejstwem inwentarza — z perspektywy zarządu fundacji odpowiedzialność za długi spadkowe jest istotna.
Jakie obowiązki sprawozdawcze ma fundacja?
Roczne sprawozdanie z działalności składane do ministra właściwego dla celu fundacji, sprawozdanie finansowe, deklaracja CIT (z wykazaniem zwolnień), w razie posiadania statusu OPP — sprawozdanie merytoryczne i finansowe publikowane na stronie internetowej oraz w bazie organizacji pożytku publicznego.
Prawo korporacyjne i handlowe
Bieżące doradztwo dla spółek, M&A, due diligence, RODO i odpowiedzialność członków zarządu.
Prawo rodzinne i spadkowe
Transgraniczne sprawy rodzinne, rozwody, podział majątku i postępowania spadkowe.
Rozwiązywanie sporów i prawo cywilne
Negocjacje oraz reprezentacja procesowa w sprawach cywilnych i rodzinnych.